samedi 16 avril 2011

A Luttaria

Una nuvella di
 Marceddu Jureczek

à George Orwell


Aghju da mora. A sò par chì a m’ani ditta à mumentu, quand’eddi m’ani stesu nantu à issu lettu.
Ùn andeti à creda ch’eddi sò gattivi. Sò stati propiu bravi cù mecu. Ma a m’ani ditta, ùn ci hè nudda di parsunali, mi devini tumbà è basta. Hè a leghji cusì.
Eccu l’infirmiera chì ghjugni a sciringa piena.
Mi fighjula. Li surridini l’ochji. L’acu s’infilza in una vena. Si sparghji quiddu liquidu verdi chì arreca a paci, a sirinità.
A m’ani imprumissa. I crergu. Infini, mi tocca à credali.
Hè vera ch’e sariu campatu par pena di di più. Ma chì vuleti fà, ci hè statu quiddu bigliettu di a Luttaria…

Bisogna forsa ch’e turressi à divvi a me passata da l’iniziu. Ci vol’ ch’e a dichi à calchissia, ci vol’ chì u mondu sappii. Mi tocca à svilà a virità.
Mi chjamu Lionzu. T’aghju trenta trè anni è sò (infini eru), impiigatu ind’è l’assicurenzi. U tippu chì vi manda i lettari pà annunciavvi chì si pò dà chì vi sighiti primurati pocu è micca di i danni pussibuli incausati da a ghjatta, i pesci rossi o di pruteghja i ghjuveddi di Mariassunta o chì a criatura in u viculu, chì ùn ci hè manera di chjuda ochji a notti, prestu ingrandata pudaria aguircià i so cumpagni di scola ed arrubbassi i vitturi di u quartieru. Èbbè, in tutti i guai di a vita, picculi o grossi, t’emu una risposta pronta à bedd’à posta, un cuntrattu à favvi signà.
Eccu ciò ch’eddu eru. Ma un ghjornu, ci volsi ch’edda ghjunsi a crisa, a puttanaccia, maladetta crisa ch’edda sprifondi. U numaru di i disuccupati criscìa chì basta.
L’affari erani à segnu mali. L’impresa pirdia mori soldi. La ghjenti ùn s’assicurava più postu ch’eddi ùn aviani più nienti à assicurà.
Divimi strigna u currighjolu senza altru dissini i capi amministratori. Femu prestu chì osinnò ci n’andemu tutti à a malavia. Eiu, impinsiritu eru pà l’andatura di l’impresa ma à contu meiu, eru sicuru di essa mantinutu à u me postu. I me statistichi erani boni è più, ogni annu aviu sempri migliuratu i me risultati, imbavuchjavu di più clienti cà quali voglia fussi l’impiigatu. Sapiu venda…

M’ani licinziatu. M’ani missu fora. Un calciu in culu, avvedaci è tanti saluti.
Da rè di l’assicurenzi eru turratu disuccupatu. È quissa ùn la sapiu fà. Circà travagliu si pudia sempri circà. Di a me più bedda scrittura elettronica, aghju stampittatu ùn sogu quantu lettari, dumandendu, po à l’ultima chirendu un impiigucciu, ancu pà impastà l’inviluppi di stupu.
I vosci qualificazioni ùn vi parmettini d’appratenda à un postu cumpagnu. Un’ antra manera di dimmi, và è mettitila in quiddu locu, o barnacà. Sè falatu à buleghju à u stercu di a sucità è ci ai da stà. D’altrondi solu ùn eru. Più di a mità di a pupulazioni di u paesi era tali è quali è mè. A crisa, a sapeti.
È sò longhi ed affannosi i ghjurnati di u disuccupatu. Ùn ci hè da tirà tanti salti.
I pochi soldi ch’eddu dà u guvernu ghjustu ghjustu s’eddi vi facini magnà. Anc’assai, c’era a televisiò. Issu rigalu divinu invintatu da culmà i ghjorni è i notti d’addisperu di quiddi à l’oziu. Chì vuleti fà, stavu à l’assolu. Una donna, mai ch’edda ni fussi ! Aviu sgubbatu senza rechiu da parvena à ciò ch’è t’aviu è avali ch’e ùn aviu più nienti, eru com’è un bisgiolcu, conciu è carminatu. A televisiò mi facìa da cumpagna. I prugrammi i cunniscìu tutti quanti. I telecompra, compra compra di a mani matina, cù a so robba framanti, indispinsevuli, à bon pattu (spiccetivi ghjà cari telespittatori chì ci n’hè pocu è micca da cantu). L’emissioni di cucina da mettavi a bocca in suchju quand’è vo seti avvezzi à sciaccavvi quiddu pezzu di ghjacciu quatratu chì à senta dì saria pesciu. L’infurmazioni di meza ghjurnata cù u so stolu di novi appacenti pà no altri i disucuppati (u guvernu si dà di rimenu da cumbatta a disucuppazioni, forza è curaghju cari telespittatori, intantu ùn vi sminticheti di u telefilmu di u dopumeziornu : l’ispittori avarà saputu quali hè chì hà tombu u vechju ricconu o tandu si ni sarà scappatu eddu cù a manicchina capibionda è puppulata, uh lu bruttu !). A sera, mi campavani quiddi emissioni chì i ghjovani voni divintà artisti ricchi è cunnisciuti senza mancu sapè fà un o di canna.
Vuliu essa mezzu à soldi eiu dinò, vuliu essa cunnisciutu è stimatu. U travagliu ùn arricchìa à nimu, quissa a lizziò ùn eru prontu à scurdammila. Inveci a televisò…
Passò a nuttata sveghju, l’ochji sbalangati ma senza mancu abbadà i maghjini invispiti chì sciuppavani nantu à u screnu. Sunniavu. Dumani, a mi tracciariu versu i scagni di l’agenzia di a disuccupazioni. L’infurmazioni annunciavani chì u guvernu avia trovu un mezu efficaci da sdrughja a massa di i privi di travagliu. Un attimu dopu, principiava quiddu ghjocu novu, a Luttaria.

Un palazzu grisgiu tarulatu à balconi chì ùn si poni cuntà da tantu ch’eddu ci n’hè, un furmiculaghju dundi s’accoglini à cintunari i funziunarii inaffaracciati da buscacci un travagliu o da ùn perda u soiu, eccu u ministeru di a disuccupazioni.

Pianu setti, scagnu duicentu sittantottu. Un descu neru longu longu chì impachjava a pezza, davanti una piccula carrega di plasticu, daretu un omu di meza ità persu in i pieghi di un carrigonu neru. Appesu à u muru, u ritrattu di u sgiò prisidenti, a faccia ammaschittata, tonda è liscia. U scontru principiò senz’altru.
- L’ufferti sò più cà schersi si pochi tempi, a vi dubbiteti. Mi dissi l’omu in pusonu daretu à u descu cù un surrisu largu è sticchitu, com’è disignatu di feltru. Ùn vi possu prupona nudda è nienti. Erati ind’è l’assicurenzi prima.
- Isiè, ma oghji mi piaciaria à scambià d’attività.
- Vi stocu à senta. Mi risposi.
- A televisiò, a televisiò m’intaressa mori. Comu ci vurrà à fà pà travagliacci ?
Di un colpu di renu, u funziunariu feci avanzà u so carrigonu, sposi i so voiti nantu à a tola, mi fighjulò in ochju.
- Ùn s’entri micca cusì faciuli à a televisiò. Cù a crisa, hè turrata primura statali. Tutti quiddi chì ci travagliani o chì ci ghjocani si spizzicani di fusu. Mi dispiaci à divvila, ma ùn possu accunsenta à a voscia dumanda. U scontru hè compiu, à truvacci da quì à un mesi.
Di colpu s’alzò è m’insignò a porta di bracciu.
- Intantu, u Statu vi rigala un bigliettu di a Luttaria à posta pà i disuccupati. Fà chì tuccarà à vo d’essa u prossimu vincitori. Avvedaci.

In u trasportu cullittivu chì mi purtuava in casa, stracciò a lettara datumi da u funziunariu. Indrentu, u solitu cartulari d’inchiesta à riempia, u me sceccu di l’allucazioni è un ticchettu ciaddu è rossu. Nantu ci era scrittu in neru : «Luttaria di a furtuna. Sola pà i disuccupati» sottu, setti filari di numari à davvi a pena in capu. Chì nasci spirendu, mori cachendu, dicia u tintu di babbu. Tutt’à manera, altru ùn si pudia fà.
In casa, senza tricà, accesi a televisiò. Ad ogni ora, ùn si parlava più cà di quidda luttaria. Diciani chì si tiraria dui volti à sittimana è chì ogni volta ci saria un vincitori. U prima premiu, una massa di soldi da favvi sminticà a disuccupazioni pà u sempri. Soldi abbastanza da campà in u lussu è u benistà pà cent’anni è più. Ch’avariati fattu vo ? vi sentu da quì, ma fetila finita. Avariati fattu com’è mè. Ci avariati cridutu. Avariati aspittatu ad ogni emissioni da veda s’eddi surtiani i biati sciffri di u ticchettu. Senza lavavvi, senza sbarbavvi, l’ochji sciarpati davanti à a televisiò.
I vincitori, ùn bastavani i soldi, t’aviani a so emissioni da eddi. L’avariati visti fendu a spacca cù i vitturi longhi da quì à culà è certi pezzi di donni chì pariani sciuti da calchì filmu di scenza finzioni. Spindacciavani à dritta è à manca senza mancu riguardu alcunu pà quiddi chì campacceghjani cù a limosina di u Statu. D’altrondi, nimu truveti à dì. Comu, uni pochi vastani tanti soldi, è part’è più di i parsoni facini i pacialaghji. Infini, eiu dinò aghju sunniatu. Filavani i sittimani è i prima vincitori sparisciani. Forsa si n’andavani à sciurassila ind’è l’isuli trupicali.
Eppò una sera l’animatrici, un pizzonu,  vistuta à a moda chì paria meza cà spugliata, i culi spaccati da una siguletta, u surrisu largu è sticchitu, annunciò i risultati. Isiè, i me sciffri tutti quanti erani sciuti. I mei. È fighjula è fighjula è po fighjula un antru pocu, ùn pudia andà diversu. I listessi numari. M’aviani mintuvatu, nomu è casata. Avà sì chì ci aviu da passà à a televisiò.


U tempu scorsi in fughjina. Tanti soldi. Era com’è ad essa strascinatu da una fiumara pazza. A mani, mi scitavu in u lettu immensu, linzoli di seta è un paghju di donni à fiancu. A sera a me facciaccia era in i casi tutti quanti di la ghjenti da falli mantagà. Tuttu era licitu è facìu tuttu ciò chì piacìa à mè.
Ma c’era una tiscara à pagà. Megliu avariu fattu à sapella.
Una sera in a villà ch’e m’eru pagatu ancu i me soldi scuccagnati, m’appruntavu pà andà à l’emissioni di i vincitori. Un chjoccu spavintevuli feci trimà u casali tuttu quantu. Aviani spundatu a porta. Tanti è tanti passi putenti è dicisi ribumbavani in i curridori è i scali. In una scappiamanata, a camara s’era impiuta da una banda d’umatali vistuti di neru. Ùn ebbi mancu u tempu di vestami cù quiddu custumu turchinu fattumi à bedda posta da un sartori vistu à a televisiò. Aghju fattu pà agguantà u teleffonu è chjamà à l’aiutu ma ùn valsi. Una matanghitata secca mi sdragheti in terra. Intornu à mè, u mondu era turratu rossu. Un paghju di scarpi s’avvicineti. Una mani mi strinsi u polzu. Dopu più nienti.

Aghju da mora. A sò par chì a m’ani ditta à mumentu, quand’eddi m’ani stesu nantu à issu lettu.
Ùn andeti à creda ch’eddi sò gattivi. Sò stati propiu bravi cù mecu. Ma a m’ani ditta, ùn ci hè nudda di parsunali, mi devini tumbà è basta. Hè a leghji cusì. À chì vinci, devi mora.
Eccu l’infirmiera chì ghjugni a sciringa piena.
Mi fighjula. In faccia t’hà quiddu surrisu largu è sticchitu. Com’è fattu di feltru. L’acu s’infilza in una vena. Sparghji u liquidu verdi chì arreca a paci è a sirinità.
A mani imprumissa. I crergu. Infini, mi tocca à credali.
Hè vera ch’e sariu campatu vulinteri par pena di più.
Ma chì vuleti fà, m’era tocca ch’e vincissi à a Luttaria…

È ultima nutizia prima à mova, u guvernu a l’avia fatta à fà calà a disuccupazioni…

samedi 2 avril 2011

Impaghjiddata par Ĵikkulani (2/2)

Una nuvella di
Paulu Franceschi




U lindumani, à listessa ora, i dui lambraschi erani à u so postu, ognunu daretu u so arbitronu. Mai stanchi, i dui boci lindi cuntinuavani d’intunà a bucchetta:

«– Ci hè una virità antica
A sani ancu in Sulinzara
Chì à dì l'Avè Maria
À lu vescu ùn s'ampara.

– Mintuvà vogliu lu fattu
Cunnisciutu bè in Canali
Chì accantu à lu focu
A scopa po ci stà mali. »

– Paghjedda à pruverbii, com'è arrimani, dissi Kijjlo.

Xÿdd ascultava u cantu è di quandu in quandu, fighjulava à dritta è a manca. À un mumentu datu, Xÿdd vidì calcosa di verdi annantu à u so pedi. Era un insettu abbastanza maiori, cù u capu fattu à triangulu è i patti da davanti forti è longhi.
– Ha vistu, o Kijjlo !? Mi pò ancu pizzicà, ‘ss’affari quì ?
– 'Ss'affari quì, induva ?
– Ùn a vedi micca, quì ti dicu !
– Ùn vecu nudda, ié. À chì locu ?
– Eh, ùn vedi mancu u corbu in u latti ! Annantu à u me pedi !
– Ah ! Quissa hè una ghjumenta di preti, o tontu. Ùn hè micca priculosa. Caccia la puri ! Ùn ti pò fà mali.
– Ùn pizzica micca, a credi ?
– Innò ! Quissa po ùn pizzica. Ùn risichi nudda nudda.
Xÿdd feci par piglià una lignatedda chì era in terra, par pudè caccià si a ghjumenta di preti da u pedi. Ma di colpu, vulendu chjappà u rochju, Xÿdd sculisciò è cascò in terra, longu tiratu, in u pulitu. 
– Ch’è tù fussi natu capra è essa munta da i zini ! Ùn po stà in piazza ! Com'è tù sè balcu ! O barnacà !  Vo scummetta chì t’ani vistu avali !

Avà Xÿdd era sdragatu in terra, a faccia in a ghjerba. È ùn ci era più u so arbitronu par piattà lu. Scumbattia incù i pedi è i mani com’è un dannatu par pudè arrizzà si.
– Ah, metti u corru in a ghjerba ! briunò Kijjlo.

Difatti, avà ch’eddu era in u pulitu, tuttu u mondu, da a piazzetta, pudia veda à Xÿdd. Di quandu in quandu, ci era calchissia in assistenza chì u fighjulava. Ma u cantu cuntinuava listessu.

«– Ci hè ancu a vechja sapienza
Cunnisciuta in Casaglionu
Quandu lu soli tramonta
S'appronta po lu pultronu. »

Pocu dopu, Xÿdd cuminceti à pisà si pianu pianu. Avà, era rittu è fighjulava a piazzetta. A cumpagnia, in alligria, cuntinuava à rida è à sciaccamanà, com’è ch’è nienti fussi. È l’impruvisadori ùn dismittiani di cantà è d'impaghjiddà incù passioni:

«– Cità vogliu ancu lu fattu
Si sà bè in Alisgiani
Chì vadagni in prima mani
Si ni và à calzi in mani. »

Xÿdd stava rittu è ùn circava più di piattà si. Avà, tuttognunu u pudia veda. Ed infatti, ogni tantu, la ghjenti u fighjulavani. Ma senza parè diranghjati. À u capu di cinqui minuti, Kijjlo surtì ancu eddu da daretu u so machjonu, è s'affaccò à fiancu à Xÿdd. Avali, i dui cumpagni stavani ritti. Ùn si piattavani più. Ascultavani u cantu à palesu.

«– Ci hè una virità antica
Saputa hè in Montigrossu
Quandu lu ghjacaru invechja
A volpi li piscia addossu. »

– Ha vistu, ùn si ni sò mancu avvisti ch’è no erami quì.
Difatti, la ghjenti à i toli è l'impruvisadori fighjulavani i dui lambraschi di quandu in quandu, ma senza riagiscia di manera particulari. Ùn paria micca ch’eddi avissini rimarcatu calcosa di spiciali. Ed infatti, a prisenza di Xÿdd è di Kijjlo ùn i disturbava mancu stampa.

Eppuri, Xÿdd è Kijjlo ùn erani micca tuttu à fattu com’è l’altri. Alti dui metri, erani. Cù u so corru turchinu à mezu fronti, è i so quattru bracci, Xÿdd è Kijjlo erani appena diffarenti di l’umanità urdinaria. Stavani ritti, unu accantu à l’altru, à sei metri di a piazzetta ind’eddu si sintia u cantu. Accadia di tantu in tantu ch’è i cantadori i fighjulessini, ma micca più ch’è l’altri, chì fidiavani a so assistenza, senza intarrompa si.
–  Veda po ci ani vistu ! dissi Kijjlo.
– Ùn ci ani mancu rimarcati, sì. Ùn facini micca attinzioni à no.
– A so ciò ch’edda hè. N’ani dighjà vistu bon’parechji, Ĵikkulani. A sa chì l’abitanti di Ĵikko ci sò dighjà ghjunti, quì. È micca ch’è una volta sola. Ci sò scalati pocu suventi, quì in a Terra ! A dicini ancu i libra di storia Ĵikkulana, ti n’inveni: ci sò sbarcati i nosci in a siconda mità di u XXIesimu seculu, pà a maiò parti da 2062 à 2071. Ma u più hè statu di 2077. Tandu ci hè statu ancu una prisintazioni ufficiali è diplumatica, cù tuttu u tralallà. Ani fattu una cirimonia tamant’è u mondu, à l'ebbica. Hè par quissa, a cunnoscini bè a noscia razza. Ùn creda micca ch’eddi fessini attinzioni à no ! Saremu i primi Ĵikkulani ch’eddi vedini ! L’ani po a primura di no !
–  Isièni ? A credi ?
– Quand’è a ti dicu ! Di tutta manera semu cunnisciuti in tutta a galassia. Qual’hè chì ùn cunnosci i Ĵikkulani ?!
– À veru ?
– Apposta ch'è a ti dicu !

Xÿdd è Kijjlo erani urighjinarii d’una pianetta luntana, Ĵikko, situata in a galassia d'Andromeda, à circa 2,6 milioni d'anni luci da a Terra, in un sistemu sulariu chì cumpurtava vinti setti pianetti. È Ĵikko era una di ‘ssi pianetti, di taglia media, è forsi a più bedda. L'aria nativa di Ĵikko cumpurtava una cuncintrazioni impurtanta di radonu. Annantu à Ĵikko, ci stavani quindici miliardi d'essari sopr'umani chì campavani in bona armunia è si gudiani una felicità senza para.

– A sa parchì ùn facini micca attinzioni à no, o Xÿdd ? A t’aghju da dì. Hè parch’è no parlemu corsu. Ci ani intesu parlà in corsu, capisci. Hè par quissa.
– A credi ?
– Ben’sicuru ! È quali semu po ?!
Erani fieri tremindù di l’Alti Scoli Dutturali di Ĵikko. Chì u so insignamentu era d’ottima qualità, quissa era saputa dignalocu. À l’Alti Scoli Dutturali, Xÿdd è Kijjlo aiani amparatu u corsu, è u parlavani lindu lindu. Chì à quiddi tempi, a scrittura aia cambiati di modu: i testi erani cunsidarati com'è un modu anticu anticu da trasmetta i cunniscenzi. Si scrivia avà in modu semanticu. È di più, i strutturi di i scritti erani cugnitivi, veni à dì si cunfurmavani à i strutturi probii aduprati da u ciarbeddu sopr'umanu. Cusì si pudia amparà mori cunniscenzi in una cappiamanata. Xÿdd è Kijjlo parlavani u corsu, u cicilianu, u gadduresu, u catalanu, l’aragunesu, u littonu, u sarikoli, u waziri, u gilaki, u quechua, u maori, u guarani, u palpa è u dakhini. Ed infatti, Xÿdd è Kijjlo capìani è parlavani i novi centu trenta setti lingui chì erani sempri in usu annantu à a Terra di a fini di u XXIesimu seculu. Era par via di quissa chì l’era stata cunfidata ‘ssa missioni di cullucà si in a Terra, 'ssa pianetta luntana, à u fini di studià u so statu ecunomicu, scentificu, culturali è puliticu. Chì in 2094, i dirighjenti scentifichi di Ĵikko aiani ussirvatu calcosa di stranu in l'atmusfera vicina di a Terra. Ci era statu un'imagina un pocu bistrocca annantu à i radari di Ĵikko, chì aia stunatu parechji rispunsevuli. Fù cusì  chì u guvernu scentificu di Ĵikko invieti à Xÿdd è Kijjlo par renda si ni contu.

Pianu pianu, i dui lambraschi s'avvicinetini di i dui impruvisadori. U cantu cuntinuava. Avà, ùn erani più cà à dui metri. Xÿdd è Kijjlo avanzavani pianareddu. U cantu aia cissatu una stundaredda. Xÿdd feci par porghja a so mani dritta interna à u cantadori, quissu chì t'avia a barretta. Ma quiddu, tandu, feci par andà un pocu in davanti. Quandu Xÿdd avanzeti a mani par tuccà lu, ùn truveti nudda. Xÿdd firmò stantaratu. Chì a so mani aia trapassatu u cantadori capeddigrisgiu. A so mani era intruta pà u corpu di l'impruvisadori ed iscìa avà pà u so spinu. A mani firmeti una stonda cusì, com'è intrappulata. Ùn capìa micca Xÿdd ciò chì s'era passatu. U so bracciu era passatu à traversu à l'impruvisadori. Ma a ghjara di u cantadori cuddava sempri è quiddu cuntinuava a so impruvisata, ridonu, com'è ch'è nienti fussi:

«– Citaraghju ancu lu fattu
Cunnisciutu in Casanova
Chì quandu lu porcu hè techju
Tandu si volta la trova.  »

È si campava di risa a cumpagnia è sciaccamanava à più pudè. Xÿdd è Kijjlo si fighjulavani, abbacciacati. Po Xÿdd infilzò senz’altru i so dui mani manchi à traversu u pettu è a spadda di u cantadori. È i dui mani manchi isciiani pà u spinu. L'impruvisadori ùn dismittia di cantà, allegru, cù avali i quattru mani di Xÿdd chì li surtiani da u spinu. Xÿdd, tandu, cuminciò à smanittà. Facia mova i so mani pianu pianu, eppo dopu più lestru. Eppo dopu, feci à spiccera. Sbarrabattulavani i mani di Xÿdd, ghjintrìani è iscìani  in u corpu di l'impruvisadori. Ghjintrìani pà u pettu eppo surtìani pu capu, intrìani pà u corpu è iscìani pà i spaddi. Fecini cusì entri è sorti i mani di Xÿdd senza resistenza alcuna, durant'è una stonda. Po Xÿdd cacciò i so mani è s'alluntanò un pucareddu. In ‘ssu mentri, Kijjlo s’era avvicinatu di u sicondu impruvisadori. Incù a so mani dritta esterna, feci un gestu ampiu chì travirsò u scafulatu da capu à pedi. A cumpagnia, edda, cuntinuava à rida è a sprimà a so gioia. Po ci era un omu chì t’avia una camisgia turchina è un mandigliu biancu, incù u so bichjirinu in manu. Kijjlo avvicinò a so mani dritta interna da u bichjirinu pienu di licori, è a mani passò à traversu, pianu pianu.

Xÿdd è Kijjlo stavani ritti, unu faccia à l’altru. I so corra si tuccavani, guasi. Avà, u cantu i disturbava. L’era falata. Scurati, erani sbiancati di colpu.

– Ci vò ch’è no pìglimi i misuri ! dissi Kijjlo dopu à un mumentu.
Xÿdd cacciò da a so suttana un strumentu di misura chjucu chjucu. Annantu à u picculu screnu, si vidia una carta di a Terra.
– U tassu quì hè di 630 becquereli par grammu, dissi Xÿdd.
– È u tassu in altri cuntinenti ? intarrugò Kijjlo. 
– Ci hà da vulè ch'è no aspèttimi un pocu... Aspetta ghjà ch'e vechi... Ancu peghju ! 715 in Asia, 812 in Africa, 788 in America !
– È a media ? dissi Xÿdd.
– T'emu un tassu mediu di 711 becquereli, calculatu à parta da deci milla pusizioni diffarenti in a Terra sana !

In un’attimu, si ramintetini tremindù u so corsu di Civilisazioni di Liveddu Umanu, in quarta annata d’Umanulugia à l’Alti Scoli Dutturali (ed era longa l’annata annantu à Ĵikko, chì t’avia cinqui centu sissanta quattru ghjorna). Ebbè, era raru chì una civilisazioni di liveddu umanu attignissini un liveddu sopr’umanu. I causi di l’estinzioni d’una civilisazioni umana erani varii, ma à spessu cuminciava pà a perdita di a diversità. ‘Ssa calata in a diversità cuncirnava  i pianti è l’animali, ma dinò l’essari umani. A diversità umana diminuia, par via di a sparizioni di a maiò parti di i lingui è di i culturi currispundenti. Ma à listessu tempu, ci era un accriscimentu di a pupulazioni di a pianetta. Era quidda a trappula. U più suventi, ci mancava dinò l'istituzioni in carica d'arrigulà di manera pacifica i littichi trà i cumunità d'ogni sorti, à u liveddu di a pianetta sana. In ‘ssi cundizioni, dopu à una calata trimenda di a diversità annantu à a pianetta, ci era tanti prublemi chì ci nascia a guerra. Incù u liveddu tecnulugicu è l’armi di distruzzioni chì a maiò parti di i dirighjenti pussidìani tandu, un apucalissi ùn istava tantu à succeda.

In a bucchetta adumbrata, un'antra strufetta sdrisgì u silenziu grevu:

«– Ci hè un fattu cunnisciutu
Si sà in Sant'Antuninu
Quandu hè nata una parsona
Natu hè lu so distinu.  »

– Quandu ani vistu chì a so lingua aia da spariscia, ani vulsutu lascià ni una tistimunianza, dissi Xÿdd à u cumpagnu, fighjulendu u scafulatu incù tristizia. Tandu ani criatu 'ss'olugrammi assuciati à mascini cugnitivi...

– Aiò o Xÿdd, a noscia missioni hè compia. Vultemu ci ni à u vasceddu, femu u nosciu raportu è andemu ci ni. Avà, ci tocca à andà à visità un’antra pianetta in a Strada di Roma: Xirõl.
– Hujxuk ki oõ lplo, dissi Xÿdd.
– Vxcferid ka jjkulo oõ khxga.

jeudi 31 mars 2011

Impaghjiddata par Ĵikkulani (1/2)

Una nuvella di
Paulu Franceschi


Era dighjà una meza ora ch’eddi straziavani par avanzà in ‘ssu machjonu spessu. U più erani scupona è arbitrona. Ci era dinò calchì leccia à buleghju. È à volti, calchì razu. Torti com’è anchi di ghjacari, i scupona erani intricciati di pesta. Ci vulia à calà si à ogni mumentu par pudè avanzà un pocu. Avà, erani stanchi persi, tremindù. Chì ci vulia dinò à essa attenti à i tanca è i zimbrona. Vi pudiani cripà un ochji com’è nudda.

À la fini, ghjunghjitini in una tupizzola, quà era menu bughju, è si vidia più mori lumu. Sii par l’amori di Diu ! Fà chì si ghjunghjia in u pulitu. Isiè. Piantetini una stonda. Avà, si vidia ancu un stradeddu ! Potini rifiatà un pucareddu. Pocu dopu, s’avvietini annantu à u stradeddu. A strada bedda ùn hè mai longa... È avali, faciani à freccia à freccia. À u capu d’un quartu d’ora, vidìni puri a fini di u stradeddu. È quandi, si sintia u rimori. Si sintiani ancu i briona è a risa. Di colpu, marchjetini più pianu. Ghjunti à u locu indù u machjonu cumpiia, piantetini. Si vidia dopu una bucchetta, incù a so piazzetta bedda adumbrata. I dui cumpagni sintiani i boci chì s'alzavani, putenti è chjari. Ùn si sintia un zittu, fora di 'ssi dui boci latini chì l’assistenza ascultava cù dilliziu è emuzioni. ‘Ssa assistenza, difatti, era cumposta d’omini è di donni, è ci erani ancu i ziteddi à mezu. In tuttu, erani una vintina, fà chì. Di tantu in tantu sciaccamanàvani di cuntintizia. O ridiani ancu.

I dui cantadori erani omini di  meza ità. U prima era scafulatu, vistutu d'un pantalonu grisgiu è d'una camisgia turchina. Quidd’altru era un chjuchettu, capeddigrisgiu, incù una barretta in capu. À tremindù, i so ochji ridiani in tuttu.

I dui cumpagni intesini u prima cantadori, u scafulatu, chì intunava:

«– Ci hè una vechja sapienza
A si sani li Rumani
Chì vadagni in prima mani
Si ni và à calzi in mani. »

Eppo subitu, a risposta di u chjuchettu:

«– A sapiani li Grechi
Da li vechji à li ziteddi
Chì credi d'essa à cavaddu
Tandu ùn hè mancu à pedi. »

Ripresi dinò u scafulatu:

«– Cuntà vogliu ancu lu fattu
Saputu era da l'Etruschi
U cavaddu ghjastimatu
Hà lu pelu chì li luci. »

Piattati daretu i scupona è l’arbitrona, i dui lambraschi si fighjulavani, mezi stunati, mezi maravigliati. Era una paghjedda à pruverbii ! À ogni populu chì era scalatu in Corsica, i dui impruvisadori assuciavani un pruverbiu.

«– Cunnisciutu era lu fattu
Ancu dli Cartaghjinesi
Quandu fù in cumpagnia
Tandu u frati moglia presi. »

– Ci vulemu avvicinà un pocu ? Ùn si senti micca bè, quì, dissi Xÿdd. Semu appena luntanu. U vedi chì ‘ssu colpu, ùn aghju micca capitu bè l’ultima strufetta.
– Zittu, zittu ! Sta bassu ! Ùn fà micca rimori ! Pà la Madonna, ùn ti fà micca senta ! Ùn ci voli micca ch’eddi ci veghini.
– Ma lascia mi ascultà omancu ! S’è tù parli à listessu tempu...

«– Cità vogliu ancu lu fattu
Saputu da i Sarracini
Chì ùn còddani in celi
Tutti i ronchi samirini. »

«– Par finiscia ani amparatu
À la fini li Vindali
Chì accantu à lu focu
La scopa po ci stà mali. »

L’omini è i donni in l’assistenza sciaccamanava è briunava di cuntintizia. Certi si sbiddicavani ancu di risa. Ma dopu à i briona, ci fù un pocu di silenziu. I dui impruvisadori aiani spustatu una stonda. U chjuchettu si lampeti annantu à una carrega è si sciaccheti un bussò di vinu, ridonu.

– Si diciaria ch’eddi ani compiu, o Xÿdd.
– A credi, o Kijjlo ?
– Fà ch’è sì.

Ma annantu à a piazzetta, i dui impruvisadori s’erani arrizzati dinò. Erani sempri in brama di cantà. U chjuchettu punì u so bichjeri biotu annantu à a tola è di colpu, intunò:

«– Ci hè un fattu cunnisciutu
La sani in Villanova
Chì quandu lu porcu hè techju
Tandu si volta la trova. »

– Zittu o Xÿdd, chì ripigliani u cantu...
– Parla pianu ti dicu, chì ci ha da fà rimarcà ! Ancu si cont'edda ! Sta bassu !

«– Mintuvà vogliu lu fattu
Cunnisciutu in Casabianca
Chì hè tinta quidda panca
Dund'ùn posa barba bianca. »

«– Ci hè una virità antica
Si sà bè in Carcupinu
Quandu hè nata una parsona
Natu hè lu so distinu. »

«– Citaraghju ancu lu fattu
Cunnisciutu ancu in Vizzani
Chì vadagni in prima mani
Si ni và à calzi in mani. »

«– Ci hè un fattu signalatu
Saputu hè ancu in Zigliara
Chì à dì l'Avè Maria
À lu vescu ùn s'ampara. »

«– Ci hè una virità antica
La si sani in tutt'Orezza
Dipoi l'antichità
Vol' cumprà à chì disprezza. »

Kijjlo è Xÿdd si ni stavani ognunu daretu u so arbitronu. Fighjulavani, affascinati, quidda piazzetta ind’eddi cuntrastavani i dui cantadori, cù a so assistenza sempri pronta à rida. À un mumentu datu, Xÿdd feci par piglià una vetta d’albitru chì l’impidia di veda bè. Ma chjappendu la, quidda vetta scruchjò è sbattì in faccia à Kijjlo.
– Eh ! Ch’è tù lampi l’ochji è fà ni gubbì da venda à i Chinesi ! Ancu un pocu, mi stroppii ! Aiò, basta ! Sta un pocu tranquillu ! Ùn lu tuccà più ‘ss’arbitru !
– Scusa, scusa... Ùn l’aghju micca fatta apposta. Hè ‘ssa vetta chì m’hè scappata di i mani. Ùn vidia micca bè, capisci...
– Ebbè, avà, fà la finita ! Ùn ci vo micca di fà si veda, ha capitu !? Ma dighjà o Xÿdd, ùn si diciaria micca ghjustu appuntu ch’eddi ani compiu.
– A credi ?
– Mi pari. Allora avà ci ni pudemu andà. Vultaremu dumani, o Xÿdd. N’emu vistu abbastanza par oghji. Chì ci hè una bedda tirata pà vultà. Aiò, andemu ci ni !
– Aspetta, stemu dinò un pucareddu... Ùn semu micca à a minuta, nò !
– Aiò chì ci vo à andà o Xÿdd ! Vultaremu dumani. Ci vo ch’è no vòltimi prima di a trabucinata, chì dopu hà da essa bughju è ùn ci hè micca luna.
– Aspetta dinò un’ugna, eppo dopu andemu...

mardi 29 mars 2011

A petra senza nomu

Una nuvella di
Stefanu Cesari

A petra era sempri stata quì.
È ùn avia mai avutu nomu.

Cussì parlàiani l'aienti à veghja. Èrani tutti accolti indè Petru Antone Morelli, dettu « cicciu ». Tutti, i vechji com'è i ghjòvani. À raghjunà c'erani  : Orsu Andria Marini, u più largu di spaddi, u più forti, a più grossa boci di u locu, u capu ; i dui fratedda Luiggi, Donu è Filippu, ch'ùn facìani che à taddàssi a parola l'unu è l'altru ; Ghjuvan Ghjaseppu Valli, dettu « Mirra », parch'iddu tiraia bè ; c'era Eliseu Mambrini, dettu « Lunghinu » chì sigaia più legni che quidd' altri cù i so braccia longhi è a so scatarpia ; à cant' ad iddu à pusà c'era una barbabianca, un omu anzianettu, ochjifinu. Santu Vesperini si chjamaia. Ma tutti u chjamàiani « Fàia » è nimu sapia parchì. Certi diciani ch'idd' era una trasfurmazioni di « favula », vistu chì l'omu avìa sempri sapiutu cuntà i stodii. Era u so donu, u so talentu. Era rinnumatu, iè.
È po scantatu è chì staia à senta capizendu, c'era u tontu. Iddu, u so nomu, tuttu u mondu l'avia sapiutu un ghjornu, è ugnunu facìa neci d'avèllu sminticatu. Cont' è ch' iddu ùn fussi mai asistutu. Da tutti, u tontu era chjamatu « Manonu », par via di i so mani, tamanti, sprupusitati. Quandu s' hà mani cussì, ùn si ni sà chì fà. Tuttu u mondu u taruccàia : « ò Manò, ùn ci hè mancu piazza in istacca, duvi i vol' metta sti padeddi ??? » è iddu ridia, a sciuma à i labbra, avvizzu ch'iddu era à u capu di trent'anni. Era bravacciu. Vulia sempri essa ben' vulsutu. Facìa un pocu di traversu. Di tantu in tantu u chjamàiani ch'iddu dessi un pugnu in capu à un viteddu. Iddu, staia à senta, è circàia di fà.

« È 'ssa teghja, alora ? Vi rinditi contu, ùn hà mai avutu nomu ?! »

Era statu Orsu Andria à parlà. A 'nfrasata era cascata trà l'òmini com'è una petra 'n u lavu.
U sughjettu di tantu in tantu vultaia. Una sera à  l'annu, in 'ssu pasciali di carbunari, persu à a strema cunfina furestera di u locu. Ùn ci era quì ch'e u travaddu, pinibuli, è ciò chì l'omini pudìani cuntà pà accupà u tempu chì firmaia. A teghja t'avia una piazza particulari in i stodii, i lighjendi è i stalbatoghja. Postu chì stodii ùn ci n'era à u so contu. È sta sera Orsu Andria avìa dicisu d'imbistià un pocu u so mondu cù l'affari.

« alora, po, qual'hè chì t'hà calcosa à dì ??? ùn vali à fà l'astuti si nimu hè capaci di chjarià un pocu a quistioni. »

nimu bruddicàia, à a boci di Marini, mancu i dui fratedda Luiggi, chì d'abitùdina, siccàiani l'àrburi. Manonu sintìa chì u pisciu li vinia. Orsu Andria lampò un ochji narbosu à a cumpagnia accolta passènduli in rivista, à Morelli, Donu, Filippu, Mirra, Lunghinu è u tontu, pà addrizzàssi infini à u vechju Fàia.

« è tu, chì ni sa' quant'è setti, chì dici ? Ti ni sta' a bucca à sbalatronu com'è sempri. Dìcci calcosa, pà una volta o sapientò ! »

a faccia di u vechju ùn palisàia nienti. Com'è si mai una risposta avissi da vena. È po l'ochji strinti, castizendu, feci gestu. S'appruntàia à dì calcosa.

« basta à invintallu. »

u silenziu di l'òmini. Iddi, ùn ci avìani mai pensu.

« invintà chini ? U nomu, dici ? »

« iè, u nomu 'lla petra »

Un surrisu un pocu di traversu avìa schilfatu a faccia di Marini.

« và bè. Ti docu una sittimana. Tròvaci ghjà un nomu, è supratuttu una stodia ch'e no pòschimi cuntà ! Vistu chì tu sè cussì forti... ». a sintenza sunàia, tosta, com'è a fini di a veghja, chì dopu à quissa, ùn c'era più tant' affari à aghjustà. Ugnunu hà salutatu, è po, unu impressu à l'altru, sò surtiti senza più parlà, colti da a notti. Marini era cuntenti di u colpu. U vechju, ùn si sapìa, ma duvìa sicuramenti rifletta. L'altri èrani ghjà fribbosi d'aspittà. Una sittimana. Bah, passària in furia.
Ùn c'era che u tontu. U tontu, iddu, sunnìaia. Li rivinìani certi affari in capu di quand'iddu era ziteddu, una volta c'era un rè, chì manghjàia quant'è trè, quant'è trè, quant'è trè, chì manghjàia, chì manghjàia, oh fola fuletta, iè una fola, oh, una fola, li sarìa piaciutu d'invintalla, a fola, è di cuntalla a sera à veghja cù tutti quidd'altri chì stani à senta senza rida oh fola fuletta iè li sarìa piaciutu, li saria piaciutu.

***

Era presu da ciò ch'iddu facìa. U rochju ch'iddu t'avìa in i mani, ghjà mezu scurticciatu, farìa a traversa di u mulinu. Dopu, andarìa à circà dui pezza infurcati, di scopa, par sustena tuttu. I pala di a rotta, i faria cù una pìccula branca d'alzu, tènnara dà pudè essa taddata bè. Invinuchjatu à cant'à u riu, sintìa u frisciu di l'acqua. Facìa bonu. Quand'idd' avarìa finitu, piantarìa u tuttu, u locu, ci vularà à scèddalu bè, chì l'acqua ci fessi un ciòttulu. È dopu, più dopu, una volta chì u mulinu avarà trovu a so piazza par pudè ghjirà, vultarìa in casa. Supratuttu, essa in casa nanz'à babbu. Babbu hè gattivu, certi volti è ùn sapemu parchì. Nimu pò sapè, nimu pò parà. Mamma ùn dici nienti. Mamma ùn dici mai nienti, mà mamma ci voli bè, c'inciuffemu suventi 'n u so scusali par senta u calori di u ventri iè mamma ci voli bè. 'Ssa pinsata avìa fattu chì a mani s'era arristata di zuccà. Ma avìa duratu pocu. Tuttu s'era ritrovu à a so piazza : u soli, l'acqua chì murmutughjighja, u prughjettu di u mulinu. Tuttu avìa cuntruibuitu à u fattu d'ùn sentasi micca à daretu una prisenza, è po una forma chì stringhji forti a faccia, ma dura pocu, ùn si pò più rispirà, u mulinu, ci vol' di finiscialu, qual'hè chì l'hà da finiscia, si perdi u sintimentu, mancu u tempu d'avè paura hè umbra.


***


À Lena Marini, li s'era parsa di mora, quand'iddi l'avìani trovu.

Dopu d'avèllu aspittatu. Dopu d'avèllu circu. Eccu a fini. U ziteddu era quì, nant'à a teghja. Hè u babbu chì s'avvicina, idda ùn ci riesci micca, ma fighjola, stranamenti l'ochja ùn sò micca pien' à làcrimi, vidi tuttu è senti tuttu, più ch'e mai. Drintu è fora di a so parsona. Hè u babbu chì s'avvicina è circa di sisiscia u corpu, u stacca da a petra, u sangu ch' hà cupartu tuttu hà cuminciatu à siccà. In i mani di u babbu quiddu corpu biotu. Sbiutatu com'è un agneddu. Ferma a puppàtula biota di u corpu. Madonna un ghjornu 'ssu corpu hè statu u me fiddolu, è t'ani cacciatu cor' è curata u me fiddolu t'ani cacciatu l'ochja, ani lampatu i to pulmona in calchi vadina u me fiddolu è t'ani stesu quì, senti u silenziu nisciuna parola ugnunu mori un pocu cù noscu u me ziteddu u babbu ùn trimmulighja micca hè Lena chì cumencia à circà 'n u sguardu di l'altri a fini di 'ssu mumentu, ch'ùn hà da mai da finiscia, circà in l'ochja 'lli so paisani u comu u parchì u nanzi è u dopu è ùn si sà chì segnu ch' a pudarìa salvà senti indè l'altri donni u brionu chì veni da u fundu di l'anni è tutti 'ssi facci grisgi chì si buliìghjani, ugnunu smurfiatu da l'asempiu stesu nant'à a petra fora che u tontu chì ridi è sbavacciulighja, u tontu ch' hè cuntenti chì sta mani passàia 'n carrughju cù un saccu in ispadda culmu à sicreta, è passendu pinsaia à quidda petra chì avali lucichighja hè cuntenti senza sapè, com'idd' hè stranu u ziteddu biotu, chì n'avarani da fà, avali u tontu hè cuntenti a petra lucichjighja nera è sempri un pocu russa talmenti cuntenti ch' ùn si n'avidi micca di u primu colpu chì veni, ma ùn basta micca sta suspresa à cacciàli a so cuntintezza hè u sicondu cazzottu chì u faci falà, è avali ùn si ricunnosci più à nimu in l'uscurità chì veni, a sinsazioni prima hè com'è l'acqua calda chì ti brusgia un pocu è po t'avizzi, è ci voli un certu tempu nanzi chì l'idea 'llu dulori ghjunghji à a cuscenza è tandu si pugna à ritena calcosa chì tuttu cumencia à scappà è ciò chì ti passa pà u capu sò 'ssi membra ch'iddi ti taddani mentri chì tu provi à parlà è a faccia di Marini và sapè parchì a vidi bè avali è po a petra di fola fuletta è 'ssu gustu di sangu in bucca u t'eri sminticatu avali ti volta è pò chì quandì ùn ci hè più corpu par dì ?


***


I muschi bufunìghjani nant' à u cuparchjulu in farru di u stagnalonu. Ùn hè nienti.

Iddu, ùn ci hè micca andatu, si n'hè statu in casa, ma hè cont' è ch' iddu ci fussi statu. Ciò ch'iddi hani fattu, ciò ch'iddi hani dittu, a sà.

Ma par avali, si senti bè, hè suddesfu.
Di com'idda hà d'andà, a stodia, l'affari di u nomu.
T' hà cunfidenza in a mimoria di l'òmini.

Netta pacinziosamenti  i so farra. Accanta tuttu bè. Iè, u vechju Faia hè cuntenti.


dimanche 27 mars 2011

Neanderthal (3/3)

Una nuvella di
Stéphane Ancey

III.
Valle d’Aspe, Bearn, luni u 29-10-2012 versu 4 ore dopu miziornu.


E pecure sò impiaghjate dipoi un bellu pezzu, è l’animale misteriosu ùn hà più fattu parlà d’ellu.
Bilal hà lasciatu a cità sott’à una maltasgina di quelle chì vi cotranu l’osse à traversu i vistiti… avà face una mez’ora chì a so vittura atteppa sott’à u calafone. Hè sempre ghjornu, ancu di grazia. Ma cù sta nibbiaccia è sta neve chì ricopre tuttu ùn ci si vede mancu à un metru. Da a dumenica à u luni simu passati da a statina à l’inguernu. Accade suvente à st’epica, per sti lochi. Bilal hà prufittatu di e vacanze di i Santi per passà una simana in Pau cù Faustine… S’hè passatu qualcosa intrà di elli dui, in quellu caffè di u carrughju Mouffetard. Ùn hè micca vinutu quì per travaglià ma, postu ch’ell’hè quì, ne prufitta per chere qualchì rinsignamentu nant’à l’omu salvaticu di e Pirenee, ùn si sà mai… Dopu chì Faustine l’appii spiigatu u modu uperatoriu di u figataghjolu di a statina scorsa, si dice chì ci hè da fà qualcosa. Di tutta manera ind’è l’Hindu Kush per stu pocu ùn ci và micca, allora… poca vindetta saria nant’à stu cunnacciu di Lanchevin è tutta a so clicca, s’ellu pudia truvà qualcosa quì !
S’hà fattu insignà da Faustine e cuurdunate GPS di una posta ch’ella adopra di tantu in tantu per l’orsu, ind’una chjarina in furesta d’Issaux, à u centru di u settore induve sò accaduti i malasci pecurini di l’estate. Faustine ùn hà pussutu vene cun ellu, chì Larrieu l’hà mandata in Tulusa per dui ghjorni di furmazione. Quantunque, l’hà pussutu impristà un pocu di materiale : un apparechju fottò, una carabina, è dinù un’ arbaletta cù frecce ippodermiche anestesiante. 
Hè notte avà. Ingutuppatu nu u so sacc’à pelu, in fondu di a posta fatta di tavulette è di frasca arrimbata à un scogliu, in fondu à a chjarina, à traversu una piccula apartura, Bilal gode a billezza è a sulennità di stu locu magicu. Ùn neva più. Ma u celu hè sempre carcu di nivuloni zeppi, è a luna piena a si ghjoca cun elli à piattatella. Quand’ella sorte, o chì solu un ragiu trapana, ci si vede cum’è di ghjornu. Ci hè sempre qualchì fumaccia ligera à carrizzà i ghjallichi ghjimbati, tracarchi ch’elli sò di neve pisanesca. Ventu, micca. L’aria pare suspesa anch’ella, à gode di stu spettaculu. Ogni tantu un trattu ligeru ghjustu per dì chì a natura hè viva. È sti foi, sò stuzzicaghjoli anch’elli mirà ! À colpu seccu, stendenu e so ramette per fà vulà una manata di neve, chì rifala cum’è polvera d’argentu, cù à mezu duie  o trè fronde, chì parenu d’argentu anch’elle, in stu mondu d’inchjostru prufondu, è di grisgi è di biancu.
Osinnò hè silenziu. U minimu rimore piglia una dimensione irreale. U trattulellu, quand’ellu li vene in faccia, ogni tantu li porta u muscu di a capra appesa di l’astra parte, à una quindicina di metri. S’ellu a pò sente ellu, un animale salvaticu ne pò fà astr’è tantu. Tinè ! à trè ore di mane sente un rimore di passi, ciatti ciatti, ma traditi da e strapunte di fronde di foi cascate pocu fà, è appuzzate, s’ellu si pò dì, in ogni ciottulu. Eppo’ sente un muscu forte, una puzza ci vole à chjamalla cusì, micca a capra, qualcosa d’astru, qualcosa ch’ellu ùn cunnosce micca. È li rivene à mente a faccia di stu pastore sdinticatu di u Chitral, dicenduli à prupositu di u barmanù : « Ma chì puzza, o amicu, chì puzza ! » L’omu salvaticu hè quì vicinu, almenu ch’ellu sia un orsu ? Una vintina di metri micca di più. Ùn viaghja più. Bilal ùn u vede ma u sente rifiatà. Insischitu, hà quantunque ripostu l’apparechju fottò pianu pianu per chjappà a carabina. Trimuleghja. Spatansceghja. Assuffoca. Avà un sente più c’à un ciangottu tarribule in lu so pettu, a so gola, e so tempie, pare chì e so arterie avessinu da splusà. Eccu… u passu chì ripiglia, s’alluntaneghja. A puzza si svapureghja ind’è l’aria fresca, ma s’appiccica u so ricordu indelebile nu e nare di Bilal. A piena di sangue nu u so corpu s’appacia, u so rispiru dinù…
L’alba ùn hè ancu à spirià, ma i nuli sò stati spazzati, è a chjarura hè tale chì, oramai, Bilal distingue ogni ditagliu sin’à l’orlu di a furesta. À mezu à a chjarina, ci hè una forma chì li pare strana : sott’à a neve s’induvineghja una spezia di picculu domu, altu di 30 centimi à pocu pressu, cù un bastone à mezu, chì pare ficcatu nentru. Nurmalamente saria passatu dece volte davanti zenza facci casu, ma stamane, hà avutu una chjarina di 200 metri vatrati sott’à l’ochji tutt’à a nuttata, avà ne cunnosce ogni ciottulu, ogni petra, ogni ceppa.
Versu ott’ore di mane, da ch’ellu face ghjornu à bastanza, trova u curagiu d’arrizzassi è di sorte. Và a rendesi contu di ciò ch’ellu hè stu domu, caccia a neve : hè cum’è un picculu cairn fattu di cotule accatastate, è u bastone hè da veru ficcatu à mezu. Zenza troppu sapè u perchè di i so atti, si mette à caccià a neve dinù à l’ingiru, è s’arvede chì a tarra è stata vultulata ùn hè tantu. In vittura ci hè una pala. Và à circalla, ci vole una mez’uretta per fà u pass’è vene. Da ch’ellu volta si mette à scavà, pianu pianu prima, poi più in furia. Infine sente qualcosa, caccia a tarra cù e dite : a sensazione d’un pilame ! è stu batticore inarteriatu torna, cum’è sta notte… caccia a tarra, torn’appena : un bracciu ! un bracciu umanu, pilutu assai ma... Assuffoca torna, eppuru spatansceghja cum’è un cane in piena mossa à u cignale. Ellu a sà ciò ch’ellu hè. Ciò ch’ella hè piuttostu : una donna ! una donna chì pare surtita da i so libri di paleoantrupulugia ! Ùn hà mancu u tempu di gode di a so vittoria chì ci hè sta puzza, torna, stu pesu chì li casca addossu, sta manu nera nant’à u so visu è… stu rimore di legnu troncu.
Eppo’ sta notte bella, magica è sirena.
Cascatelle di cotru è fiuretti d’argentu.
Una sciarpa di nebbia frisgia a luna piena,
Stu ciangottu in lu core oramai s’hè spentu.
A sera di u 30, à l’annuttà, Faustine affacca in la chjarina cù una squadra di giandarmi. Bilal hè quì, lividu, ind’una pustura strana : indinuchjatu cum’è un musulmanu in prighera, ma u so capu hè giratu à l’arrinversciu, l’ochji fissi versu u celu. Appinuccia di sangue figne da u so corpu.
Accantu à ellu c’è un tufone, d’un metru nant’à dui à pocu pressu, una pala, cum’è s’è qualchissia avessi appruntatu a so tomba zenza ficcallu nentru.